Του Λεωνίδα Χρ. Στάμου, Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω
Συνηθίζουμε να λέμε ότι η Ευρώπη σύρεται σε σύγκρουση με τη Ρωσία χωρίς σχέδιο. Εκτιμώ ότι συμβαίνει το αντίθετο.
Ο πόλεμος αυτός δεν είναι απερισκεψία, είναι υπολογισμός.
Επί δεκαετίες η Δύση έπαιζε στο χρηματιστήριο και φιλοσοφούσε για τους μικρόκοσμους που κρύβει η ψυχή κάθε ανθρώπου. Την ίδια ώρα η Κίνα, αργά, σταθερά και σιωπηλά, πήρε στα χέρια της αυτό που συνδέει τις ανθρώπινες κοινωνίες από τη στιγμή που υπήρξε η πρώτη: το εμπόριο. Δεν το ανακοίνωσε. Μια μέρα απλώς φάνηκε.
Η Ευρώπη έφτασε σε εκείνη τη μέρα με ένα βάρος που οι ανταγωνιστές της δεν σηκώνουν, ή έτσι τουλάχιστον το λογαριάζουν όσοι την κυβερνούν.
Στα δικά τους κατάστιχα το κοινωνικό κράτος δεν είναι επίτευγμα, είναι κόστος: η ουσιαστική αδυναμία της Ευρώπης να ανταγωνιστεί χώρες που παράγουν, όπως η Κίνα, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν συμμερίζομαι αυτή τη λογιστική. Το κοινωνικό κράτος είναι ό,τι πολυτιμότερο έφτιαξε η Ευρώπη. Περιγράφω πώς σκέφτονται εκείνοι που αποφασίζουν, γιατί από αυτή τη σκέψη γεννιέται το αδιέξοδό τους: δεν μπορούν να το καταργήσουν χωρίς να διαλυθούν εσωτερικά, και πιστεύουν ότι δεν μπορούν να ανταγωνιστούν όσο το κρατούν.
Οι Αμερικανοί αντέδρασαν όπως αντιδρά μια ενιαία οντότητα με έναν πρόεδρο και μία φωνή: διεκδικούν πίσω ό,τι θεωρούν ότι έχασαν. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ούτε ενιαία οντότητα ούτε ενιαία φωνή. Δεν μπορούν να χαράξουν πολιτική απέναντι στη νέα τάξη πραγμάτων, και τον χρόνο της προσαρμογής τον έχασαν.
Όταν δεν μπορείς να κερδίσεις το παιχνίδι, σου μένει να αναποδογυρίσεις το τραπέζι. Αυτό είναι το στοίχημα: ένας πόλεμος γενικευμένος και σκληρός, που θα γυρίσει την ανθρωπότητα πολύ πίσω, ώστε η εκκίνηση να γίνει ξανά από την αρχή και με άλλους όρους.
Η Ρωσία είναι ο εφικτός αντίπαλος.
Ο πραγματικός στόχος είναι η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, δηλαδή όσοι προηγούνται σήμερα.
Κοιτάξτε τις αποφάσεις, όχι τις διακηρύξεις. Τον Μάρτιο του 2025 η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο επανεξοπλισμού που φιλοδοξεί να κινητοποιήσει σχεδόν 800 δισ. ευρώ, και το βάφτισε πρώτα «ReArm Europe» (Επανεξοπλισμός της Ευρώπης) και ύστερα «Ετοιμότητα 2030».
Οι αμυντικές δαπάνες των 27 έφτασαν τα 418 δισ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 20% σε έναν χρόνο, και για το 2026 προβλέπονται 454 δισ. Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας ζητά από τον Ιούνιο του 2024 στρατό «kriegstüchtig» (ικανό για πόλεμο) έως το 2029.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ είπε τον Δεκέμβριο του 2025 στο Βερολίνο ότι πρέπει να ετοιμαζόμαστε για πόλεμο της κλίμακας που έζησαν οι παππούδες μας, και ότι η Ρωσία μπορεί να είναι έτοιμη σε πέντε χρόνια. Τον Οκτώβριο του 2026 ο Πολωνός υπουργός Άμυνας ζήτησε να περάσει η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία σε «καθεστώς πολέμου».
Η επίσημη εξήγηση είναι η αποτροπή: εξοπλιζόμαστε για να μη γίνει ο πόλεμος. Και η Ρωσία εξοπλίζεται, αυτό είναι αλήθεια. Όμως η αποτροπή δεν χρειάζεται ημερομηνία, και η Ευρώπη έχει δώσει στον εαυτό της μία: 2029, 2030. Αν δεν υπάρχει σχέδιο, γιατί όλες οι αποφάσεις δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση και προς την ίδια χρονιά;
Το ότι εξοπλίζεται και η Ρωσία δεν αναιρεί το σχήμα, το συμπληρώνει. Το στοίχημα δεν απαιτεί να ρίξει η Ευρώπη την πρώτη βολή. Αρκεί να τσιμπήσει η Ρωσία, και αυτό είναι ζήτημα χρόνου. Αν επιτεθεί, θα έχει δώσει στους Ευρωπαίους την αφορμή να φτάσουν μέχρι τα πυρηνικά. Και σε μια γενική σύρραξη Ευρώπης και Ρωσίας εκτιμώ ότι είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αναμειχθούν όλα τα κράτη του πλανήτη. Η σπίθα δεν χρειάζεται να είναι δική σου. Αρκεί να έχεις στρώσει το προσάναμμα.
Η προφανής αντίρρηση είναι ότι ένας τέτοιος πόλεμος θα κατέστρεφε πρώτα την ίδια την Ευρώπη. Θα κατέστρεφε πόλεις, τράπεζες, αγορές, εργαλεία. Δεν θα κατέστρεφε όμως τον θεσμό. Για να καταστραφεί ένας θεσμός δεν αρκεί να καταστραφεί το σύστημα που τον αποτυπώνει, πρέπει να καταστραφεί η ιδέα που τον γέννησε. Και η ιδέα δεν βομβαρδίζεται.
Την ιδέα του χρήματος δεν την κρατούν τα χρηματιστήρια της Νέας Υόρκης ή της Σιγκαπούρης. Την κρατά ένα τραπέζι στη Βασιλεία, στην Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, όπου κάθονται οι κεντρικοί τραπεζίτες του πλανήτη και όπου φιλοξενείται η Επιτροπή που γράφει τους κανόνες, τους οποίους οι υπόλοιποι απλώς εφαρμόζουν. Εξάλλου η Επιτροπή της Βασιλείας είναι τυπικά μια αόρατη οντότητα, ένα φάντασμα, μια άυλη οντότητα, υπό την έννοια ότι δεν αποτελεί υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, δεν έχει νομική προσωπικότητα. Στο ίδιο τραπέζι κάθεται και ο Αμερικανός κεντρικός τραπεζίτης, κάθεται και ο Κινέζος. Αντίφαση δεν υπάρχει. Το τραπέζι δεν ανήκει σε κανένα κράτος, στέκεται πάνω από όλα. Στόχος του πολέμου είναι τα κράτη που προηγούνται, όχι οι τραπεζίτες τους. Ας είμαστε λοιπόν ακριβείς για το ποιος κερδίζει. Δεν κερδίζουν οι ευρωπαϊκοί λαοί, ούτε καν τα ευρωπαϊκά κράτη. Κερδίζει ο χρηματοπιστωτικός θεσμός, και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τον υπηρετούν. Τεχνίτες και μάστορες ο πλανήτης γεννά διαρκώς. Όποιος ανοικοδομήσει θα χρειαστεί πίστωση, νόμισμα και κανόνες, και θα τα βρει σε μία μόνο διεύθυνση.
Είναι παράλογο το στοίχημα; Είναι. Προϋποθέτει ότι μετά από έναν τέτοιο πόλεμο θα έχει μείνει κάποιος να ανοικοδομήσει και κάποιος να δανείσει. Το ότι ένα στοίχημα είναι παράλογο δεν σημαίνει όμως ότι δεν παίζεται. Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από παράλογα στοιχήματα που παίχτηκαν μέχρι τέλους.
Η Ρωσία δεν είναι ο σκοπός. Είναι η σπίθα.
www.bankingnews.gr
Ο πόλεμος αυτός δεν είναι απερισκεψία, είναι υπολογισμός.
Επί δεκαετίες η Δύση έπαιζε στο χρηματιστήριο και φιλοσοφούσε για τους μικρόκοσμους που κρύβει η ψυχή κάθε ανθρώπου. Την ίδια ώρα η Κίνα, αργά, σταθερά και σιωπηλά, πήρε στα χέρια της αυτό που συνδέει τις ανθρώπινες κοινωνίες από τη στιγμή που υπήρξε η πρώτη: το εμπόριο. Δεν το ανακοίνωσε. Μια μέρα απλώς φάνηκε.
Η Ευρώπη έφτασε σε εκείνη τη μέρα με ένα βάρος που οι ανταγωνιστές της δεν σηκώνουν, ή έτσι τουλάχιστον το λογαριάζουν όσοι την κυβερνούν.
Στα δικά τους κατάστιχα το κοινωνικό κράτος δεν είναι επίτευγμα, είναι κόστος: η ουσιαστική αδυναμία της Ευρώπης να ανταγωνιστεί χώρες που παράγουν, όπως η Κίνα, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν συμμερίζομαι αυτή τη λογιστική. Το κοινωνικό κράτος είναι ό,τι πολυτιμότερο έφτιαξε η Ευρώπη. Περιγράφω πώς σκέφτονται εκείνοι που αποφασίζουν, γιατί από αυτή τη σκέψη γεννιέται το αδιέξοδό τους: δεν μπορούν να το καταργήσουν χωρίς να διαλυθούν εσωτερικά, και πιστεύουν ότι δεν μπορούν να ανταγωνιστούν όσο το κρατούν.
Οι Αμερικανοί αντέδρασαν όπως αντιδρά μια ενιαία οντότητα με έναν πρόεδρο και μία φωνή: διεκδικούν πίσω ό,τι θεωρούν ότι έχασαν. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ούτε ενιαία οντότητα ούτε ενιαία φωνή. Δεν μπορούν να χαράξουν πολιτική απέναντι στη νέα τάξη πραγμάτων, και τον χρόνο της προσαρμογής τον έχασαν.
Όταν δεν μπορείς να κερδίσεις το παιχνίδι, σου μένει να αναποδογυρίσεις το τραπέζι. Αυτό είναι το στοίχημα: ένας πόλεμος γενικευμένος και σκληρός, που θα γυρίσει την ανθρωπότητα πολύ πίσω, ώστε η εκκίνηση να γίνει ξανά από την αρχή και με άλλους όρους.
Η Ρωσία είναι ο εφικτός αντίπαλος.
Ο πραγματικός στόχος είναι η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, δηλαδή όσοι προηγούνται σήμερα.
Κοιτάξτε τις αποφάσεις, όχι τις διακηρύξεις. Τον Μάρτιο του 2025 η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο επανεξοπλισμού που φιλοδοξεί να κινητοποιήσει σχεδόν 800 δισ. ευρώ, και το βάφτισε πρώτα «ReArm Europe» (Επανεξοπλισμός της Ευρώπης) και ύστερα «Ετοιμότητα 2030».
Οι αμυντικές δαπάνες των 27 έφτασαν τα 418 δισ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 20% σε έναν χρόνο, και για το 2026 προβλέπονται 454 δισ. Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας ζητά από τον Ιούνιο του 2024 στρατό «kriegstüchtig» (ικανό για πόλεμο) έως το 2029.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ είπε τον Δεκέμβριο του 2025 στο Βερολίνο ότι πρέπει να ετοιμαζόμαστε για πόλεμο της κλίμακας που έζησαν οι παππούδες μας, και ότι η Ρωσία μπορεί να είναι έτοιμη σε πέντε χρόνια. Τον Οκτώβριο του 2026 ο Πολωνός υπουργός Άμυνας ζήτησε να περάσει η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία σε «καθεστώς πολέμου».
Η επίσημη εξήγηση είναι η αποτροπή: εξοπλιζόμαστε για να μη γίνει ο πόλεμος. Και η Ρωσία εξοπλίζεται, αυτό είναι αλήθεια. Όμως η αποτροπή δεν χρειάζεται ημερομηνία, και η Ευρώπη έχει δώσει στον εαυτό της μία: 2029, 2030. Αν δεν υπάρχει σχέδιο, γιατί όλες οι αποφάσεις δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση και προς την ίδια χρονιά;
Το ότι εξοπλίζεται και η Ρωσία δεν αναιρεί το σχήμα, το συμπληρώνει. Το στοίχημα δεν απαιτεί να ρίξει η Ευρώπη την πρώτη βολή. Αρκεί να τσιμπήσει η Ρωσία, και αυτό είναι ζήτημα χρόνου. Αν επιτεθεί, θα έχει δώσει στους Ευρωπαίους την αφορμή να φτάσουν μέχρι τα πυρηνικά. Και σε μια γενική σύρραξη Ευρώπης και Ρωσίας εκτιμώ ότι είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αναμειχθούν όλα τα κράτη του πλανήτη. Η σπίθα δεν χρειάζεται να είναι δική σου. Αρκεί να έχεις στρώσει το προσάναμμα.
Η προφανής αντίρρηση είναι ότι ένας τέτοιος πόλεμος θα κατέστρεφε πρώτα την ίδια την Ευρώπη. Θα κατέστρεφε πόλεις, τράπεζες, αγορές, εργαλεία. Δεν θα κατέστρεφε όμως τον θεσμό. Για να καταστραφεί ένας θεσμός δεν αρκεί να καταστραφεί το σύστημα που τον αποτυπώνει, πρέπει να καταστραφεί η ιδέα που τον γέννησε. Και η ιδέα δεν βομβαρδίζεται.
Την ιδέα του χρήματος δεν την κρατούν τα χρηματιστήρια της Νέας Υόρκης ή της Σιγκαπούρης. Την κρατά ένα τραπέζι στη Βασιλεία, στην Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, όπου κάθονται οι κεντρικοί τραπεζίτες του πλανήτη και όπου φιλοξενείται η Επιτροπή που γράφει τους κανόνες, τους οποίους οι υπόλοιποι απλώς εφαρμόζουν. Εξάλλου η Επιτροπή της Βασιλείας είναι τυπικά μια αόρατη οντότητα, ένα φάντασμα, μια άυλη οντότητα, υπό την έννοια ότι δεν αποτελεί υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, δεν έχει νομική προσωπικότητα. Στο ίδιο τραπέζι κάθεται και ο Αμερικανός κεντρικός τραπεζίτης, κάθεται και ο Κινέζος. Αντίφαση δεν υπάρχει. Το τραπέζι δεν ανήκει σε κανένα κράτος, στέκεται πάνω από όλα. Στόχος του πολέμου είναι τα κράτη που προηγούνται, όχι οι τραπεζίτες τους. Ας είμαστε λοιπόν ακριβείς για το ποιος κερδίζει. Δεν κερδίζουν οι ευρωπαϊκοί λαοί, ούτε καν τα ευρωπαϊκά κράτη. Κερδίζει ο χρηματοπιστωτικός θεσμός, και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τον υπηρετούν. Τεχνίτες και μάστορες ο πλανήτης γεννά διαρκώς. Όποιος ανοικοδομήσει θα χρειαστεί πίστωση, νόμισμα και κανόνες, και θα τα βρει σε μία μόνο διεύθυνση.
Είναι παράλογο το στοίχημα; Είναι. Προϋποθέτει ότι μετά από έναν τέτοιο πόλεμο θα έχει μείνει κάποιος να ανοικοδομήσει και κάποιος να δανείσει. Το ότι ένα στοίχημα είναι παράλογο δεν σημαίνει όμως ότι δεν παίζεται. Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από παράλογα στοιχήματα που παίχτηκαν μέχρι τέλους.
Η Ρωσία δεν είναι ο σκοπός. Είναι η σπίθα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών